فروردين 1392 ـ 28 جمادي الاول 1434ـ 9 آوريل 2013ـ شماره  25562
بررسي گراني دارو و مشکلات همراه آن
دردها را التيامي ‌بايد...


‏«پسر 19 ساله‌ام روماتيسم مفصل پا دارد. هر دو ماه بايد يک آمپول بزند که قيمت 3 عدد آن 7 ميليون و 200 هزار تومان است. نسخه پزشک را براي تاييد به بيمه بردم و در نهايت با تاييد آن‌ها هزينه‌اي که بايد پرداخت کنم 2 ميليون تومان است. من كه يک کارگرم، اين 2 ميليون تومان را بايد از کجا بياورم؟»

اين‌ها را مردي مي‌گويد که براي تهيه داروي فرزندش به داروخانه 13 آبان آمده و حالا ساعتي است که براي دريافت دارو در نوبت انتظار نشسته است. لباس‌هاي مرتب اما مندرسي بر تن دارد و در چشمان خسته و بي‌رمقش، نا اميدي موج مي‌زند. تا مي‌گويم که چگونه هزينه‌هاي درمان فرزندت را تامين مي‌کني، انگار که آب سردي بر آتش زير خاکستر ريخته باشم، چشم‌هايش گر مي‌گيرد و صدايش بلند مي‌شود: «مي‌خواهي بداني چطور؟ مي‌خواهي بداني من بعد از اين همه سال زندگي شرافتمندانه و خوردن نان کارگري، چه طور هزينه‌هاي پسرم را تامين مي‌کنم؟ پول، نزول مي‌کنم! به همين سادگي. چه کار کنم؟ نمي‌توانم که بگذارم فرزندم فلج شود. خانم اين‌هارا بنويس. بگذار بشنوند درد مرا. شايد کسي هم به داد ما برسد. قرآن را قسم مي‌خورم. ببين اين فيش آمپول‌هايش است.»

بعد پرونده‌اي را از زير بغلش درمي آورد، آن را باز مي‌کند و عکس پسر جوان شادابي را نشانم مي‌دهد: «اين پسر من است. حالا ديگر چهره‌اش کاملاً تغيير کرده و آن قدر لاغر شده است که با اين عکس هيچ شباهتي ندارد. اين بيماري، بلايي بود که گريبانگير ما شد و حالا نمي‌دانم زير بار هزينه‌هايش چه کنم؟»

دل پر گلايه‌اي دارد، اما شماره پذيرشش خوانده مي‌شود و بايد براي تحويل گرفتن دارويش برود.

مرد جوان ديگري آمده است تا براي دختر خاله‌اش آمپول «ربيف» را که براي بيماران مبتلا به «ام اس» استفاده مي‌شود، تهيه کند. مي‌گويد: اين نسخه خارجي‌اش است و ايراني‌اش به دخترخاله‌ام نمي‌سازد. هزينه خريد آزاد اين آمپول يک ميليون و 100 هزار تومان است و با دفترچه بيمه قيمتش 585 هزار تومان تمام مي‌شود که هر ماه بايد اين پول را بدهد. و اضافه مي‌كند: دختر خاله‌ام 44 سال دارد و 10 سال است که به بيماري «ام. اس» مبتلاست.

ادامه مي‌دهد: به جز داروخانه‌هاي 13 آبان و 29 فروردين هم هيچ جاي ديگري اين دارو را ندارد. تازه اين را هم در شرايطي به تو مي‌دهند که هم اسمت در سايت به عنوان يک مبتلا به ‌ام‌اس ثبت شده باشد و هم پزشکت مورد تاييد باشد و تمامي شرايط را داشته باشي تا هر 4 هفته 12 آمپول بگيري. مشکل اينجاست که آن‌ها براي 48 هفته آمپول مي‌دهند، اما يک سال 52 هفته است و اين چهار هفته باقيمانده براي بيمار مشکل ايجاد مي‌کند. ‏



مشکلات مالي

يک پزشک عمومي مي‌گويد: خيلي از مردمي که به درمانگاه بيمارستان ما مي‌آيند، از لحاظ اقتصادي از اقشار پايين جامعه هستند. وقتي از بيمار مي‌خواهم آزمايش‌هايش را در فلان آزمايشگاه که قابل اعتمادتر است انجام دهد و او مي‌گويد پول ندارم، من چه بايد بگويم؟ يا براي آن خانمي که فارسي را متوجه نمي‌شود و با تورم شديد زانوي راست آمده و 10 روز است دارو نخورده است و مي‌گويد پول خريد دارو را ندارد، چه بايد کرد؟ آن پيرمرد کشاورز که به دليل گراني آزمايش‌هايش ناقص است و ... بين اين 100 و خرده‌اي بيماري که در اين چند روز ديده‌ام فقط 3-4 نفرشان تمکن مالي داشتند، بقيه همه مشکلات مالي داشتند و وقتي مي‌پرسي چرا دارو نخورده‌اي، اغلب‌شان مي‌گويند: گران بود، نتوانستم تهيه کنم!

وي ادامه مي‌دهد: بعضي از بيماران، کارگر يا کشاورز هستند. کار ساختمان سازي يا زراعت با دست‌هايي که مفاصلش به علت روماتوئيد آرتريت متورم است، بايد خيلي سخت باشد، نه؟ راه رفتن و جا به جا کردن اجسام هم با زانوهاي متورم و دردناک که با لمسشان اشک در چشم بيمار مي‌نشيند، خيلي سخت است، قبول داريد؟

اين‌ها را مي‌گويد و من دوباره به ياد زني مي‌افتم که براي ديدن پزشک فرزندش و گرفتن داروهايش هر ماه از بندرانزلي به تهران مي‌آيد. مي‌گويد پسرش 30 سال دارد و 2 سال است که به سرطان خون مبتلا شده است. قيمت داروهايش هر ماه 800 هزار تومان در مي‌آيد که تا آخر عمر بايد مصرف کند. و هر 6 ماه هم آزمايش ژنتيک بايد بدهد که خرج آن هم 700 هزار تومان است.

وي مي‌گويد: خب براي ما تهيه اين همه پول سخت است. اما مجبوريم. سلامت فرزندم را نمي‌توانم به خطر بيندازم. ‏

مي‌گويد هزينه داروها نسبت به 2 سال پيش تقريباً 2 برابر شده است. در داروخانه 13 آبان خانم جواني را مي‌بينم که براي تهيه دارو آمده است. مي‌گويد آمده است تا داروهاي درمان نازايي را بگيرد. ادامه مي‌دهد: قيمت داروها در هر داروخانه‌اي متفاوت است. اگر کمک‌هاي پدرم نبود، نمي‌توانستم از پس هزينه‌هاي درمان بربيايم. سال پيش 4 ميليون تومان خرج کرديم و امسال هم 7 ميليون تومان خرج دارو‌ها و درمانم شده است. ‏



مشکلات بيشتر در سال جديد

دکتر سيامک افاضلي ـ کارشناس دارو، در مورد افزايش قيمت برخي از داروهاي بيماران و به‌خصوص بيماران خاص مي‌گويد: متأسفانه برخي از اين داروها به‌دليل افزايش نرخ ارز گران‌تر شده‌اند و به‌دليل محدوديت‌هاي موجود در تأمين ارز برخي از وارد‌کنندگان نتوانستند با هزينه‌هاي سابق دارو وارد کنند. در برخي از داروها اين افزايش قيمت شديدتر بوده است، به شکلي که شايد بتوان گفت براي برخي از بيماران تهيه آن به سهولت صورت نمي‌گيرد. ‏

وي مي‌گويد: به ‌طور کلي در سال 91برخي از داروهاي بيماران خاص افزايش قيمت داشته‌اند. كه در مورد داروهاي داخلي به ‌صورت ميانگين حدود 15درصد بوده است. نرخ رشد قيمت داروهاي بيماران خاص و داروهاي وارداتي (با توجه به اينکه اين داروها تابع شرايط تحريم‌ها بوده‌اند و هزينه‌هاي واردات هم افزايش يافته است) نسبت به داروهاي داخلي بيشتر بوده است. اين داروها با داروهاي معمولي متفاوت است و بيمار مجبور است که آن‌ها را مصرف کند؛ بنابراين شرايط براي اين دسته از بيماران، سخت‌تر شده است. ‏

وي در مورد چشم‌انداز تأمين داروي بيماران خاص در سال جاري مي‌گويد: اگر تأمين دارو به همين شکل پيش برود، در سال جاري مشکلات بيشتري خواهيم داشت. احتياج به يک بسيج همگاني براي تهيه دارو براي همه مردم وجود دارد و ارگان‌هايي که در قيمت و نرخ ارز دخيل هستند بايد به شکلي کار کنند که تأمين دارو براي مردم دشوار نشود.



تفاوت داروهاي توليد داخل با خارج

احمد اکبرزاده ـ پزشک متخصص اطفال در گفتگو با گزارشگر روزنامه اطلاعات در مورد گراني دارو مي‌گويد: اقتصاد کشور ما دچار مشکل شده است و اين گراني‌ها فقط مختص به دارو نيست، بلکه در همه کالاهاي مصرفي و خدمات هم گراني مشاهده مي‌شود، اما دارو با جان مردم سرو کار دارد و از اهميت بالايي برخوردار است.

وي ادامه مي‌دهد: در مقطعي، هم داروهاي داخلي و هم داروهاي خارجي کمياب شدند که اين باعث گراني دارو‌هاي بيماران خاص مثل سرطان و «ام اس» شد. با گران شدن ارز هم سفارشات در مضيقه ماندند و عرضه دارو‌هاي خارجي در کشور کم شد. بعد از طرح هدفمندي يارانه‌ها دولت بر توليد کنندگان داخلي دارو فشار آورد که قيمت‌ها را تغيير ندهند، اما آن‌ها با هزينه بالايي روبه رو شدند و اين باعث شد با وجود اين که سود چنداني برايشان نداشت، امابه وظيفه شان عمل کنند و به توليد دارو ادامه دهند.

دكتر اکبرزاده با بيان اين که دولت بايد براي تامين هزينه‌هاي بيماران خاص همه جانبه تلاش کند و هزينه‌هاي گمرکي راپايين بياورد، مي‌گويد: توليدات دارويي نظارت همه جانبه‌اي را مي‌خواهد.

وي در مورد کيفيت داروهاي توليد داخل اظهار مي‌دارد: آن چه که مسلم است ما بايد از كالاهاي ايراني دفاع کنيم، اما حتي در مورد داروهاي ساده مثل آسپرين هم کيفيت داروهاي داخل با خارج متفاوت است.

بحث ديگري که در مورد دارو وجود دارد اين است که دارو بايد با بيمار سازگار باشد، مثلاً بعضي مريض‌ها مي‌گويند داروي شرکتي را بنويس که بسته‌اش قرمز است! چرا که مي‌بينند آن دارو بهتر جواب مي‌دهد و از اين نظر کيفيت داروهاي داخل با هم تفاوت دارد.

اکبرزاده با اشاره به تحقيقي که در مورد تفاوت داروهاي توليد داخل با خارج کرده است، مي‌گويد: طي آزمايش‌هايي که انجام داديم، متوجه شديم در بعضي از داروهاي توليد داخل، ماده موثره يا وجود ندارد يا با دوز پايين است و به همين دليل جواب نمي‌دهد.



بيماران مبتلا به فلج اندام

مژگان محسني‌نيا، مدير اجرايي انجمن‌ام اس ايران با اشاره به توزيع دارو‌ها در سطح کشور مي‌گويد: داروهاي بيماران‌ مبتلا به فلج اندام (ام. اس) در تهران و مراکز شهرهاي ديگر پيدا مي‌شود، ولي چند قلم از دارو‌ها که خارجي است، تاخير ورود دارند و يا گاهي موارد به دليل مشکلات اقتصادي و ارزي که وجود دارد، ممکن است دير ترخيص بشود و يا دير به کشور برسد. ‏

محسني نيا، درخصوص وقفه‌اي که براي بيماران در مصرف دارو‌ها ايجاد مي‌شود، مي‌گويد: تاخير در مصرف دارو، تاثير نامطلوبي بر مداواي بيماران ‌ام‌اسي مي‌گذارد. ‏

وي تصريح مي‌کند: اگر دارو به دست بيماران‌ام اسي نرسد، بهتر از اين شيوه مصرفي است که هم اکنون در کشور وجود دارد، چون در اين شرايط بيمار نگران است و اين اضطراب و نگراني به بيمار ام‌اسي فشار وارد مي‌کند. ‏

‏ محسني‌نيا درخصوص مصرف مداوم دارو براي بيماران‌ مبتلا به «ام. اس» اظهار مي‌کند: پزشکان معمولاً براي بيمار ام‌اسي 2 سال مصرف مداوم داروي مخصوص را توصيه مي‌کنند ولي وقتي بيمار با شرايط ناامني داروي يا گراني‌هاي بي‌موقع دارو مواجه مي‌شود، ديگر نمي‌تواند براي بهتر شدن تلاشي کند. ‏

‏ وي درخصوص شرايط و فشارهاي اقتصادي وارده بر بيماران مي‌افزايد: بيماران‌ام اسي مي‌خواهند براي تمامي سال دارو داشته باشند و مشکلي از لحاظ تهيه دارو در پيش رو نداشته باشند، اما وقتي به داروخانه مراجعه مي‌کنند و متوجه مي‌شوند که قيمت دارو از 250 هزار تومان به قيمت 600 هزار تومان افزايش پيدا کرده است، اين تفاوت ناگهاني قيمت را نمي‌توانند بپذيرند.

محسني‌نيا با اشاره به کيفيت داروهاي توليد داخل مي‌گويد: داروهاي توليد داخل در سطح بالايي است و کيفيت لازم را دارد، اما در برخي از موارد به بيمار نمي‌سازد. ‏



حل مشکلات ارزي

اما برخي از کارشناسان و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي دليل افزايش قيمت دارو را در جاي ديگري جست و جو مي‌کنند؛ آنان معتقدند بي‌توجهي دولت در زمينه پرداخت ارز دارويي سبب بالا رفتن قيمت‌ داروها شده است.

مراد ‌هاشم‌زهي، عضو کميسيون بهداشت مجلس شوراي اسلامي با بيان اين نکته که گراني دارو درکشور کاملاً مشهود است، مي‌گويد: به نظر مي‌رسد گراني دارو در کشور اجتناب ناپذير است و اين موضوع در صورتي رفع و رجوع مي‌شود که مجموعه دولت و دستگاه‌هاي ذي‌ربط به صورت يکپارچه وارد عمل شوند و مشکلات ارزي دارو را حل کنند.

وي تاکيد مي‌کند: اگر چه اين کمبودها و گراني‌ها کاملاً محسوس است، اما ظاهراً مقامات دولتي نمي‌خواهند اين کمبود‌ها را بپذيرند. ‏

به گفته مراد ‌هاشم زهي، نمايندگان مجلس چندين بار به دولت در مورد گران شدن دارو تذکر داده‌اند، اما باتوجه به سخنان رئيس‌جمهوري اينطور به نظر مي‌رسد که اطلاعات غلطي در خصوص دارو به ايشان داده‌اند و رئيس‌جمهوري نيز بر اساس همان اطلاعات غلط به مردم آمار داده‌اند. ‏

عضو کميسيون بهداشت مجلس با تاييد بر اين نکته که نمي‌توان از کنار سلامت مردم به آساني گذشت، تاکيد مي‌کند: بايد توجه ويژه‌اي به سلامت مردم شود و هم جلوي گراني داروها گرفته شود و هم تخصيص ارز مورد نياز براي تامين نيازهاي دارويي کشور بدون کوچک‌ترين مشکلي انجام گيرد. به گفته وي، مسئولان بايد واقعيت‌ها را همان گونه که هست به آگاهي شهروندان برسانند تا بيان نکردن واقعيت‌ها به نگراني‌ها دامن نزند.



بيماران خاص

در حال حاضر حدود 50 هزار بيمار خاص و همچنين حدود 50 هزار بيمار صعب‌العلاج در کشور داروهاي گرانقيمت و پيچيده‌اي مصرف مي‌کنند. ‏

‏اصولاً بيماران خاص به‌دليل صعب‌العلاج بودن بيماري‌هايشان يا دير خوب مي‌شوند و يا در بهترين حالت در تمام عمر بايد بيماري‌هايشان با دارو کنترل شود و به همين دليل دسترسي اين قشر به دارو اهميت ويژه‌اي دارد. در سالي که گذشت مشکلات ارز دارويي، اين بيماران را با دغدغه‌هاي متفاوتي مواجه کرد.

برخي از آنها مانند بيماران تالاسمي داروي کمي دستشان را گرفت و برخي ديگر مانند بيماران سرطاني يا با استرس داروهايشان را تهيه کردند يا اگر بيمه بودند، مشکلات کمتري داشتند. ‏

دکتر مهرور، رئيس فني بيمارستان محک نيز درباره مشکلات تهيه دارو براي کودکان سرطاني در سالي که گذشت مي‌گويد: بيماري سرطان هم براي خانواده‌ها هزينه‌بر است و هم به ‌زمان زيادي براي درمان آن نياز است. به‌طور متوسط اين بيماري براي درمان به يک تا 3 سال زمان نياز دارد. افزايش قيمت برخي از داروهايي که يارانه به آنها تعلق نمي‌گيرد، براي بيماران هزينه‌ مضاعفي ايجاد مي‌کند. از آنجا که اکثريت داروهايي را که براي مداواي سرطان اطفال استفاده مي‌‌شود، وزارتخانه تأييد کرده‌است، درصورت واردات به کشور آن‌ها را به قيمت‌هاي سابق خريداري مي‌کنيم. اما در برهه‌هايي از زمان که مجوز‌ها ديرتر صادر مي‌شود، کمبود اين دارو براي ما و بيماران که همگي کودک هستند، مشكلاتي ايجاد مي‌کند. ‏ وي همچنين مي‌گويد: «محک» داروها را از داروخانه‌هاي دولتي و با ارز دولتي تهيه مي‌کند. اما يک سري داروهايي که نسل‌هاي دوم و سوم در نوع خود هستند. مورد تأييد وزارت بهداشت و درمان نيست. در سال گذشته گاهي براي تهيه اين داروها با کمبود مواجه مي‌شديم. به‌طور کلي اين داروها با افزايش قيمت ارز، گران‌تر مي‌شوند؛ به‌عنوان مثل کلوپاراميد جزو داروهاي استاندارد و کلاسيک درمان نيست و مورد تأييد بيمه‌هاي درماني نيز قرار ندارد. اين دارو جزو موارد گرانبها است. در سالي که گذشت داروهاي روتين به هر طريقي که بوده تهيه شده است ولي نامه‌نگاري‌هاي اداري و تأخير در تأييد اين داروها در يک دوره زماني براي بيماران و مسئولان محک مشكلاتي ايجاد کرده است.



داروهاي کمياب

جدا از مساله گراني داروها که اين روزها به دغدغه اصلي بيماران و اطرافيانشان تبديل شده است، داروهاي کمياب هم مشکل ديگري است که گاهي شرايط بدي را براي بيماران رقم مي‌زند.

امير، پسر جواني است که مي‌گويد يک هفته است به دنبال داروي ‏BCG‏ مي‌گردد که مخصوص بيماران مبتلا به سرطان مثانه است. او که اين دارو را براي مادر يکي از دوستانش که در شهرستان بستري است، مي‌خواهد، مي‌گويد: به هر داروخانه‌اي مي‌رويم، اين دارو را پيدا نمي‌کنيم.

حتي قيمتش را هم نمي‌دانم چون هيچ داروخانه‌اي آن را ندارد. اگر دارو را پيدا نکنيم بيماري پيشرفت مي‌کند و من براي خانواده دوستم بسيار نگرانم. ‏

شبنم سيد مجيدي